Vogels kijken tijdens de zonsverduistering van 2026 in Cadiz
- 12 aug
- 8 minuten om te lezen
Op 12 augustus 2026 gingen tienduizenden mensen in heel Spanje naar buiten om de langverwachte zonsverduistering te bekijken. Zelf was ik vooral benieuwd naar iets anders. In plaats van me volledig te concentreren op de bewegingen van de zon en de maan, wilde ik zien hoe de vogels op dit natuurfenomeen zouden reageren.
Astronomie is niet bepaald mijn specialiteit. Een steltloper in de verte herkennen ligt me heel wat beter dan de zon of andere objecten in ons zonnestelsel fotograferen. Maar een zonsverduistering bood een unieke kans: gedurende een korte periode in de avond zou het daglicht plotseling afnemen en daarna weer gedeeltelijk terugkeren, vlak voor de echte zonsondergang. Hoe zouden de vogels daarop reageren?
Op zoek naar de beste plek
Een geschikte locatie vinden bleek niet zo eenvoudig als ik vooraf had gedacht. Ik wilde een open landschap met veel vogels, vrij zicht op de westelijke hemel en, als het even kon, ook goede omstandigheden om foto’s te maken.
Uiteindelijk koos ik voor de Salinas de Santa María de Jesús in Chiclana de la Frontera.
Twee dagen vóór de zonsverduistering bezocht ik de zoutpannen al eens. Zo kon ik meteen vogels kijken én uitzoeken waar de zon zou ondergaan en waar de vogels zich rond dat tijdstip waarschijnlijk zouden bevinden.
Er waren talrijke vogels aanwezig, waaronder veel grutto's en flamingo's. Uiteindelijk vond ik een veelbelovende plek, vrij dicht bij een groep flamingo's, en wachtte daar geduldig op de zonsondergang.
Vooraf wist ik al welke foto’s ik het liefst wilde maken. Eén daarvan was een flamingo op de voorgrond die door het ondiepe water waadde, als silhouet of tegenlichtopname met de gedeeltelijk verduisterde zon erachter. Een andere foto was misschien nog moeilijker: het silhouet van een vliegende vogel, precies voor de verduisterde zon. Met één van beide zou ik al bijzonder blij geweest zijn.
In de praktijk wist ik dat zo'n foto uiterst moeilijk, zo niet bijna onmogelijk, zou worden. Voor een foto met een flamingo moest de vogel op de juiste plek staan ten opzichte van de zon. De vogel hoeft maar een paar stappen te zetten om de compositie te verpesten. Bij een vliegende vogel ging het om een fractie van een seconde. Ook de grote verschillen tussen het felle licht rond de zon en de vogel op de voorgrond maakten het technisch lastig. Toch was dit eerste bezoek erg nuttig.
Toen de zonsondergang dichterbij kwam, viel me nog iets op. Kleine groepjes meeuwen verlieten de zoutpannen, vermoedelijk op weg naar hun slaapplaatsen. De flamingo's gedroegen zich anders. Ze bleven in de zoutpannen, waar ze ook overnachten.
Ik maakte een paar mooie foto’s, maar tegelijk besefte ik dat ik tijdens de zonsverduistering behoorlijk wat geluk nodig zou hebben om een van de beelden te maken die ik voor ogen had. En toen kwamen de muggen.
Zodra het wat donkerder werd, kwamen ze ineens in grote aantallen tevoorschijn en begonnen ze me aan te vallen. Daardoor vroeg ik me af wat er twee dagen later zou gebeuren. Als de muggen al tevoorschijn kwamen zodra het begon te schemeren, zou ik dan tijdens de zonsverduistering twee aanvallen te verduren krijgen: één tijdens de verduistering en nog één bij de echte zonsondergang?
De avond van de zonsverduistering in de zoutpannen
Op de avond van 12 augustus arriveerde ik ruim op tijd. Ondanks mijn bezoek van twee dagen eerder vond ik het nog steeds lastig om te beslissen waar ik precies wilde gaan staan. Op één plek zaten grutto’s, flamingo’s, meeuwen en steltkluten bij elkaar, waardoor ik even twijfelde of ik daar zou blijven.
Na wat rondlopen vond ik uiteindelijk een plek die me beter beviel: een dijk tussen twee ondiepe zoutpannen. Aan beide kanten bevond zich een kleine groep flamingo's. In de ene richting kon ik ze fotograferen in het zachte avondlicht; aan de andere kant stonden ze in tegenlicht met de ondergaande zon erachter. Nu was het alleen nog hopen dat de vogels tijdens de zonsverduistering op de juiste plek zouden staan.
In Chiclana begon de gedeeltelijke zonsverduistering rond 19:43 en werd het maximum bereikt om ongeveer 20:39. Op dat moment bedekte de maan ongeveer 93% van het zichtbare oppervlak van de zon. In het begin leek er nauwelijks iets te gebeuren, maar dan, langzaam, schoof de maan voor de zon langs en geleidelijk begon het licht te veranderen.
Wat me opviel toen ik door een speciale eclipsbril keek, was hoe klein de zon er eigenlijk uitzag. Wanneer we de felle zon normaal aan de hemel zien — zonder er natuurlijk rechtstreeks naar te kijken — lijkt ze op de één of andere manier een enorme vuurbal die de hele hemel beheerst. Door de donkere eclipsbril verdwijnt al het felle licht eromheen en wat overblijft is een verrassend kleine, scherp begrensde schijf. De zon komt duidelijk veel groter over dan ze werkelijk is, door toedoen van al het felle licht eromheen.
Naarmate de zonsverduistering verder vorderde en het merkbaar donkerder begon te worden, gebeurde er iets wat ik twee avonden eerder ook had gezien. De vogels begonnen zich op vrijwel dezelfde manier te gedragen. Dat vond ik misschien wel het interessantste van de hele avond. Het leek er niet op dat de vogels op de zonsverduistering zelf reageerden. Hun gedrag deed eerder denken aan wat er elke avond gebeurt wanneer het langzaam donkerder wordt.
Uit eerdere zonsverduisteringen blijkt dat vogels hun gedrag kunnen aanpassen zodra het donkerder wordt. Sommige soorten worden stiller, stoppen met foerageren of vertrekken richting hun slaapplaats. Maar niet alle vogels reageren op dezelfde manier, en bij een gedeeltelijke zonsverduistering zijn die veranderingen meestal veel minder duidelijk dan bij een totale. In Cadiz was dat verschil duidelijk merkbaar.
Waarom werd het niet donkerder?
De zonsverduistering bekijken door een goede eclipsbril was fascinerend. Het is heel bijzonder om te zien hoe de maan zo'n groot deel van de zon bedekt, maar ik moet eraan toevoegen dat ik ook een beetje teleurgesteld was: ik had verwacht dat het veel donkerder zou worden.
Ik wist op voorhand dat de zonsverduistering in Cadiz niet compleet zou zijn, maar omdat de maan bijna de hele zon zou bedekken, had ik verwacht dat het veel donkerder zou worden, bijna alsof de schemering inviel. Maar er was nog altijd veel meer licht dan ik had verwacht.
Als je erover nadenkt, is dat ook logisch. Zelfs een klein deel van de zon dat zichtbaar blijft, is nog altijd ongelooflijk fel. Bovendien passen onze ogen zich bijzonder goed aan veranderende lichtomstandigheden aan. Daardoor kan het landschap nog verrassend helder lijken, ook wanneer je op een schema van de zonsverduistering ziet dat bijna de hele zonneschijf door de maan wordt bedekt. Voor de vogels was het dus zeker niet alsof het midden op de dag plotseling nacht werd.
Vogels fotograferen tijdens een zonsverduistering
Hoewel het niet zo donker werd als ik had gehoopt, kon ik die avond toch een aantal interessante foto's maken. Geen van de twee beelden die ik al dagen in mijn hoofd had, lukte helemaal: een mooi geplaatste flamingo direct onder of voor de verduisterde zon, of het strakke silhouet van een vliegende vogel die precies over de zonneschijf heen vloog. Voor zo een foto moesten simpelweg te veel dingen tegelijk goed vallen.
Toch lukte het me wel om vogels te fotograferen die op de foto's heel dicht bij de zonsverduistering lijken te vliegen. Met een lange brandpuntsafstand kan een vogel die in werkelijkheid behoorlijk ver ernaast vliegt, op de foto toch verrassend dicht bij de zon lijken.
Misschien zijn die minder perfecte foto's een betere weergave van de avond dan het ideale beeld dat ik vooraf voor ogen had. Ik was er tenslotte vooral heen gegaan om te zien hoe de vogels zouden reageren, en niet alleen om de zonsverduistering te fotograferen.
Dachten de vogels dat de nacht eraan kwam?
Rond het hoogtepunt van de zonsverduistering was duidelijk te merken dat het gedrag van de vogels veranderde. Sommige leken al op weg te zijn naar hun slaapplaats, net zoals ik twee dagen eerder tegen zonsondergang had gezien. Toen het maximum voorbij was en het langzaam weer wat lichter werd, hoorde ik opnieuw meer vogels roepen. Wat ik niet zag, was dat de vogels die al vertrokken waren, weer terugkwamen.
Misschien was dat niet zo vreemd. Tussen het maximum van de zonsverduistering en de echte zonsondergang zat maar ongeveer veertig minuten. Een meeuw die al naar zijn slaapplaats was gevlogen, zou weinig reden hebben om nog terug te keren naar de zoutpannen om korte tijd later opnieuw te vertrekken.
Dit is natuurlijk alleen mijn eigen interpretatie van wat ik die avond zag, en geen wetenschappelijk experiment. Maar juist zulke kleine veranderingen in het gedrag van de vogels maakten de zonsverduistering voor mij zo interessant.
De zonsverduistering fotograferen zonder zonnefilter
Tijdens deze zonsverduistering gebruikte ik geen speciale zonnefilter op mijn camera. Het was ook niet mijn bedoeling om met een telelens rechtstreeks op de zon te richten en de zonneschijf in detail te fotograferen. Ik maakte foto's van vogels en het landschap, waarbij de laagstaande avondzon soms deel uitmaakte van een veel ruimere compositie. Daarnaast vermeed ik bewust om rechtstreeks naar de zon te kijken via de camera of haar langere tijd in beeld te houden.
Omdat de zon al vrij laag stond en ik niet rechtstreeks op de zon fotografeerde, vond ik het risico voor mijn apparatuur beperkt. Op geen enkel moment had ik het gevoel dat ik mijn ogen of mijn camera in gevaar bracht.
Dat betekent niet dat het fotograferen van een gedeeltelijke zonsverduistering zonder filter altijd zonder risico is. De officiële veiligheidsadviezen zijn veel voorzichtiger. Wie de gedeeltelijk verduisterde zon rechtstreeks wil fotograferen, kan het best een geschikte zonnefilter vóór het objectief gebruiken, zeker wanneer de zon zelf het hoofdonderwerp van de foto is.
Voor je ogen geldt uiteraard de belangrijkste waarschuwing: kijk nooit rechtstreeks naar de felle zon zonder geschikte bescherming. Kijk er ook nooit naar door een optische zoeker, verrekijker of telelens zonder een geschikt zonnefilter. Zulke optische systemen kunnen het zonlicht sterk concentreren en ernstig oogletsel veroorzaken.
Ik denk dat bij landschapsfoto's met een grotere beeldhoek, waarbij een laagstaande zon slechts een onderdeel van de compositie is, iedere fotograaf de omstandigheden en het gebruikte materiaal zelf moet beoordelen. Het feit dat de maan een deel van de zon bedekt, betekent uiteraard niet dat de normale voorzorgsmaatregelen niet meer nodig zijn.
Volgend jaar zou heel anders moeten zijn
Gelukkig hoef ik niet lang te wachten op een nieuwe kans. Op 2 augustus 2027 trekt opnieuw een zonsverduistering over het zuiden van Spanje. Bijna de hele provincie Cádiz ligt dan binnen de zone waar de verduistering compleet zal zijn. Bovendien vindt ze, anders dan in 2026, 's ochtends plaats, tussen 10:45–10:50.
Dat wordt een heel andere situatie. In 2026 vond de gedeeltelijke zonsverduistering kort voor zonsondergang plaats. In 2027 zullen de vogels binnen de zone van totaliteit midden in de ochtend gedurende enkele minuten plotseling in bijna volledige duisternis terechtkomen. Voor iemand die geïnteresseerd is in vogelgedrag is dat misschien nog boeiender dan de zonsverduistering zelf.
Waar ik die dag zal gaan fotograferen, weet ik nog helemaal niet. De zon zal op een totaal andere plek aan de hemel staan en ook veel hoger boven de horizon. De locatie die dit jaar goed werkte, is volgend jaar misschien helemaal niet geschikt. Vóór augustus 2027 zal ik daarom eerst moeten uitzoeken waar de zon precies zal staan, welke landschappen interessant kunnen zijn en vooral waar ik op dat moment de meeste kans heb om de juiste vogels te vinden. Ook weet ik nog niet welke foto ik het liefst zou willen maken. Misschien een flamingo die door ondiep water waadt met de verduisterde zon op de achtergrond. Misschien het silhouet van een vliegende vogel, precies voor de zon. Of misschien verschijnt er wel een ooievaar op precies de goede plek.
De zonsverduistering van 2026 heeft me in ieder geval een aantal dingen geleerd. Niet alleen over het gedrag van de vogels, maar ook over hoe moeilijk het is om vogelfotografie te combineren met een astronomisch verschijnsel. Volgend jaar zal de zonsverduistering zelf veel spectaculairder zijn. De uitdaging wordt om vooraf de juiste plek, de juiste vogels en de juiste compositie te vinden, voordat het licht plotseling uitgaat.
Opmerkingen